Waar blijft kweekvlees?

De eerste vraag die je natuurlijk te binnen schiet is: Waarom is er dan nog geen kweekvlees? Nou, er zijn nog wel een aantal struikelblokken. Kweekvlees moet nog schaalbaar worden gemaakt voor een betere betaalbaarheid en de wetgever moet zich nog buigen over de veiligheid ervan.

Grote stappen hieromtrent verwacht men in 2021/2022 en de prognose is dan ook dat we binnen afzienbare tijd consumptief kweekvlees kunnen eten. Kweekvlees dat op alle vlakken kan concurreren met traditioneel vlees. Dus betaalbaar, niet te onderscheiden qua smaak en structuur, maar dus vooral ook beter voor zowel milieu als dier.

Is kweekvlees de toekomst?

Kweekvlees kan een grote rol gaan spelen in de verduurzaming van ons voedselsysteem. Maar bij de ontwikkeling van kweekvlees spelen niet alleen (bio)technische vraagstukken waarmee verschillende wetenschappers zich door de jaren heen geconfronteerd zagen een rol.  De ontwikkeling van volledig ‘schoon vlees’ is afhankelijk van nog vele andere maatschappelijke factoren.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is kweekvlees-maatschappelijke-ontwikkelingen.jpg
maatschappelijke afwegingen kweekvlees

Ook economische, wettelijke, politieke en ethische kwesties bepalen het tempo van de ontwikkelingen rond kweekvlees en de toegang ervan op de (Europese) consumentenmarkt. En juist omdat er veel belangen mee gemoeid zijn, laat de daadwerkelijke intreding van het laboratoriumvlees nog op zich wachten. Maar met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid, duurt de intrede niet lang meer.

  • Kosten afhankelijk van grondstofkosten en opschaling
  • Wettelijke belemmeringen
  • Politieke en ethische overwegingen

Kosten afhankelijk van grondstofkosten en verdere opschaling

In 2013 presenteerde hoogleraar vasculaire fysiologie Mark Post de eerste kweekburger. Op het moment van de presentatie was de kweekburger met een prijskaartje van 250.000 euro, zelfs voor de fanatieke fijnproevers onder ons, nog aan de dure kant.

Inmiddels is kweekvlees al stukken betaalbaarder, en deze trend zet zich voort. De schaalbaarheid in de productie, als gevolg van een verbeterd ontwikkelingsproces, meer efficiëntie en een aantrekkende marktvraag zullen de prijs van kwekvlees steeds verder doen dalen.

Geen fundamentele drempels voor het maken van kweekvlees

Eind 2018 sprak voedseltechnoloog Peter Verstrate, die in 2015 samen met eerdergenoemde Mark Post kweekvleesbedrijf Mosa Meat oprichtte, al uit dat er geen fundamentele technische drempels meer waren om kweekvlees te produceren. Buiten regelgeving bepaalt slechts de schaalbaarheid binnen de industrie de tijd waarop en de mate waarin het kweekvlees beschikbaar komt.

Mosa Meat denkt binnen enkele jaren een kweekvleesburger van 10 tot 15 euro te kunnen maken. De volgende stap is om dit tegen een kostprijs van slechts drie euro te kunnen doen. Uiteindelijk moet een kweekvleesburger zelfs goedkoper worden dan een traditionele hamburger.

Communicerende vaten

Deze prijsdaling is dus erg afhankelijk van schaalvergroting en van een daling in de prijs van de grondstoffen waarmee men kweekvlees maakt. Twee nog te nemen hordes die als communicerende vaten met elkaar in verbinding staan. Om de opschaling te vereenvoudigen helpt het dat de prijs van de grondstoffen voor productie daalt, terwijl de prijs van de grondstoffen zal dalen bij een aanzienlijke schaalvergroting.

De verwachting is dat de kosten van de grondstoffen, die nu nog uit de farmaceutische industrie komen, dalen indien deze uit de voedselindustrie kunnen worden gehaald. Hoe dit zit? Aminozuren, eiwitten, vitamines en mineralen, de bouwstenen die nodig zijn om het vlees te kweken, hoeven gezien hun toepassing niet van dezelfde zuiverheidsgraad te zijn als in de farmaceutische industrie.

In de farmaceutische industrie moeten deze stoffen gezien hun delicate toepassing op kleine schaal, vaak worden ze direct in de bloedbaan geïnjecteerd bij een patiënt, van een extreem hoog zuiverheidsniveau zijn. Bij de toepassing van dezelfde stoffen als ingrediënten bij het maken van voedsel, dus ook bij de productie van kweekvlees, is dit minder hard nodig is.

Het lagere zuiverheidsniveau van de stoffen in combinatie met een toepassing op veel grotere schaal zoals in de voedselindustrie, zal ervoor zorgen dat deze ingrediënten veel goedkoper in productie worden. Inmiddels zijn meerdere producenten al met dit proces bezig, aldus Mark Post in de BNR Nieuwsradio podcast Voeding van Morgen.

Wettelijke belemmeringen

Maar naast (niet fundamentele?) technische en economische factoren spelen dus ook wettelijke beperkingen en politieke overwegingen nog een rol bij de intreding van het gecultiveerde vlees. Volgens Europese regelgeving valt kweekvlees namelijk onder de novel food verordening. Een verordening die bepaalt dat producten die onder deze regelgeving vallen eerst een uitgebreid veiligheidsonderzoek moeten ondergaan. Pas na goedkeuring van de Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) en de instemming van de lidstaten kan groen licht volgen voor daadwerkelijke introductie op de markt.

In 2021 is er in Europa nog geen concreet productievoorstel ingediend. Inmiddels zijn de gesprekken tot toelating van kweekvlees wel geopend, zo blijkt uit een interview met Mosa Meat-CEO Maarten Bosch op het ondernemersplatform Sprout. De verwachting is dat Mosa meat eind 2021 een concreet voorstel indient bij de EFSA.

Politieke en ethische overwegingen

Ook binnen de Nederlandse politiek is het debat begin 2020 in de Tweede Kamer over kweekvlees geopend. Men is overwegend enthousiast over de positieve effecten die het kan hebben op dierenwelzijn en milieu. Wel moeten we waken voor nieuw dierenleed en, zo is de heersende mening, mag de ethische grens van genetische inmenging binnen het proces niet overschreden worden.

Het bezwaar over nieuw dierenleed komt van CDA-Kamerlid Von Martels. Hij stipt aan dat sommige bedrijven voor de voeding van de stamcellen nog met een bloedserum van ongeboren kalfjes werken. Iets wat ondertussen helemaal niet meer nodig is. Men is er bijvoorbeeld al in geslaagd om dit kalfsserum te vervangen door plantaardige eiwitten gemaakt uit gist. En van genetische inmenging hoeft zoals gezegd ook geen sprake te zijn bij de ontwikkeling van kweekvlees.

Vooral voornoemde factoren tezamen leiden ertoe dat de ontwikkeling van kweekvlees intussen al meer dan 20 jaren voortduurt. Toch zijn de ontwikkelingen inmiddels in een stroomversnelling geraakt. Steeds meer bedrijven houden zich bezig met het kweken van vlees. En daarnaast lijkt ook de maatschappij er steeds meer klaar voor.

Alle aandacht binnen de Tweede Kamer heeft er inmiddels aan bijgedragen dat kweekvlees wordt meegenomen in het eiwittransitieplan van de rijksoverheid. In het eiwittransitieplan bekijkt men hoe we een collectieve voedselovergang kunnen bewerkstelligen, waarin we anders gaan produceren en consumeren. Hiermee doelt men op een overgang van voornamelijk dierlijke eiwitten naar plantaardige eiwitten, omdat een systeem met voornamelijk dierlijke eiwitconsumptie niet langer meer houdbaar is.

Het woord is nu vooral aan de nationale èn de Europese wetgever.